Tefsir ile Tevil Arasındaki Fark Nedir? Bir Gece, Bir Sohbet ve Bir Soru
Geceyi seviyorum, özellikle de Kayseri’nin o sessiz sokaklarında yürürken. Her şey bir şekilde sakinleşiyor, her şey bir nebze de olsa daha anlamlı hale geliyor. Bu gece ise içimde bir sıkıntı vardı. Bir şeyleri anlamaya çalışıyordum, ama kelimeler bir türlü istediğim gibi şekil almıyordu. Bunu anlamak zor, ya da belki de sadece ben anlamak istemiyorum diye düşündüm. Bir anda, eski dostum Enes aklıma geldi. Gece yürüyüşleri yapmayı çok severdi. Eski günlerde, sohbetin derinliklerine dalıp, her konuda tartışırdık. O gece, geçmişi düşündükçe Enes’in bir sorusu geri geldi aklıma. “Tefsir ile tevil arasındaki fark nedir?” demişti bir akşam.
O an nasıl hissetmiştim hatırlamıyorum ama şimdilerde, o soruyu yanıtlamak için düşünüp duruyorum. O kadar basit bir soru gibi gelmişti o zamanlar ama şimdilerde, bir anlam arayışı içinde kaybolduğumu fark ediyorum. Şimdi, bu yazı boyunca size de o anı anlatmak, bu farkı keşfetmek istiyorum.
Bir Sohbet, Bir Soru, Bir Hayal Kırıklığı
Enes’le o gece uzun bir yürüyüşe çıkmıştık. Kayseri’nin dar sokaklarında, eski taş binaların arasından geçerken sohbet ediyorduk. Benim için her şeyin derinliği vardı, her köşe başı, her kırık kaldırım taşı, bir anlam taşıyordu. Ama Enes’in bakışı biraz farklıydı. O, her şeyin “yüzeyine” bakarak anlamaya çalışıyordu. O an, kelimeler de tıpkı o sokaklar gibi karışıktı. İşte o sırada o soruyu sormuştu: “Tefsir ile tevil arasındaki fark nedir?”
Başta biraz şaşırmıştım, çünkü o an o kadar derin bir tartışmaya hazır değildim. Ama içimde bir boşluk vardı, o boşluğu doldurmak istiyordum. O yüzden, derin bir nefes alıp başladım açıklamaya.
“Bak Enes,” dedim, “Tefsir, bir ayetin ya da hadisin anlamını, kaynaklardan yola çıkarak açıklamaktır. Yani, kelime kelime ve dilsel bir yaklaşımdır. Mesela, bir ayetin anlamını, o dönemin diline, kültürüne göre çözümleriz.”
Enes başını salladı, ama gözlerinde hala anlamadığını hissedebiliyordum. “Peki ya tevil?” diye sordu.
İşte o anda, içimde bir huzursuzluk hissettim. O soruyu kendime de sormam gerektiğini düşündüm. Tefsir ve tevil arasındaki fark, bazen o kadar ince çizgilerle belirleniyordu ki, ne zaman konuşmaya başlasam, kendimi kaybolmuş hissediyordum. Ama yine de devam ettim: “Tevil ise, biraz daha derin bir bakış açısı. O, genellikle bir anlamın daha geniş bir çerçeveden yorumlanmasıdır. Yani, bazen bir anlam, sadece kelimelerle açıklanamaz. Tevil, o anlamın arkasındaki gizemi, ruhu ortaya çıkarmaya çalışır.”
Enes sessizce dinledi, ama bir noktada bu açıklama da ona yetmedi. Bir şey eksikti. Bir boşluk vardı. O gece, sanki o farkı bulamayacak gibiydik.
Bir Umut Işığı ve Yeni Bir Bakış Açısı
O geceyi hatırlıyorum, yürüyüş bitmişti ama içimde bir soru vardı. Enes, bana o kadar basit bir soru sormuştu ama ben, kendi içimde ona bir cevap bulamamıştım. O farkı gerçekten tam olarak anlamış mıydım? Tefsir ve tevil, sadece kelimelerle açıklanabilecek bir şey değildi. Zamanla fark ettim ki, tefsirle tevil arasındaki fark, bir bakış açısının, bir kalbin derinliğinin yansımasıydı. Tefsir, her zaman bir anlamın yüzeyini ortaya koyarken, tevil, o anlamın özüne inme arzusuydu.
Bazen, gerçek anlamı bulabilmek için yüzeyin ötesine geçmek gerekir. Belki de tevil, bir insanın kendi iç yolculuğunda bulduğu anlamı temsil ederdi. Öyle ya da böyle, o gece, bu sorunun cevabını bulamamıştım ama anlamaya çalışmak, bana bir tür içsel rahatlık vermişti.
Ertesi gün, o geceyi düşündükçe içimde bir huzur vardı. Enes’e tekrar yazdım. “Belki de tefsir ve tevil, aynı zaman diliminde farklı bakış açılarını ifade eder,” dedim. O da bana cevap verdi: “Sanırım doğru diyorsun, aslında önemli olan, neyi ve nasıl anladığımız.”
Ve işte o an, bir şeyleri gerçekten anladım. Tefsir ile tevil arasındaki fark, sadece bir dilbilgisel mesele değilmiş. Bu fark, bir düşünce biçiminin, bir insanın kalbinde nasıl şekillendiğini de gösteriyormuş.
Sonuç: Anlam Arayışı ve Bir Soru
Tefsir ve tevil arasındaki fark nedir? Bu soru, bir anlam arayışının başlangıcıydı benim için. O geceyi düşündükçe, hayatta da bir şeylerin farkına varmaya başladım. Her şeyin, derin bir bakış açısıyla farklı bir anlam taşıyabileceğini fark ettim. Tefsir, anlamı açığa çıkarmak, tevil ise o anlamın özüne inmektir. Ama belki de en önemlisi, her ikisinin de kalpten gelmesidir. Ne düşünüyorsunuz? Tefsir ile tevil arasındaki farkı siz nasıl tanımlarsınız?